Temat komunikacji z dzieckiem to zagadnienie szczególnie ważne dla rodziców i wychowawców. Liczne publikacje z tego obszaru sprawiają, że coraz świadomiej podchodzimy do problemów związanych z tą tematyką. Jakość komunikacji ma bezpośredni wpływ na budowanie bliskich relacji, a te są niezbędne dla prawidłowego rozwoju emocjonalnego dziecka. Dla mnie obszar ten jest podwójnie ważny, bo jako mama, chcę, aby moje dziecko wyrosło na zdrowego psychicznie i szczęśliwego człowieka. Jako psycholog pragnę, aby zarówno dzieci, jak i dorośli byli w kontakcie ze swoimi uczuciami, potrafili radzić sobie w trudnych sytuacjach, wiedzieli, jak interpretować i regulować swoje emocje. Nie dla każdego budowanie relacji jest łatwe. Na szczęście z pomocą przychodzą eksperci. Dzięki zebranej wiedzy merytorycznej możemy rozwijać kompetencje rodzicielskie i wspierać dzieci w ich rozwoju. 

Podczas planowania rodzinnego urlopu szukałam w Internecie ciekawych miejsc na wyjazd. Znalazłam kilka opcji, które pokazałam mężowi. Wybrał dwie z nich – co ciekawe, obie miały jedną cechę wspólną. Okna w wybranych domach były ogromne i zapraszały naturę do środka. Pomyślałam, że przyjemnie będzie przebywać w tym miejscu, w atmosferze spokoju i komfortu. Faktycznie, okna miały kluczowe znaczenie dla budowania atmosfery tego miejsca, co w rezultacie przekładało się na dobre samopoczucie. Przyszło mi do głowy, że okna w domu są jak otwarta i wspierająca komunikacja w relacji -w analogiczny sposób przekłada się na nasz nastrój. 

Jeśli myślimy o oknach we własnym domu, to komunikacja z najbliższą rodziną będzie adekwatnym przełożeniem. Co sprawia, że w kontakcie z bliskimi czujemy się komfortowo i bezpiecznie – lub przeciwnie: czujemy się osaczeni i wpadamy w gniew? Trudno to zdiagnozować od razu, gdyż proces ten składa się z wielu elementów. Po pierwsze komunikacja jest wielowymiarowa, a w dodatku wpływa na nią zarówno nadawca jak i odbiorca komunikatu. Przy tym obie osoby nakładają na to doświadczenie własne filtry interpretacji oparte na naszych opiniach, obawach, stereotypach i wszystkim tym, co nałożyła na nas współczesna kultura. Jakby jeszcze tego było mało, kierują nami emocje, które są zmienne, więc, jak widać, łatwo nie jest. Jak zadbać o komunikację z najbliższymi – tę codzienną, która otwiera się na człowieka niczym nasze metaforyczne okno? Thomas Gordon -amerykański psycholog, twórca koncepcji wychowania bez porażek, mógłby powiedzieć: nie moralizuj, nie pouczaj, nie rozkazuj, nie narzucaj. Myślisz pewnie: to oczywiste, kulturalny człowiek (za którego się każdy uważa) nie rozmawia w ten sposób. Ale czy na pewno?

Z pewnością znajdą się anty-przykłady. Choć w kontakcie ze znajomymi nasze zachowanie jest bliżej naszego superego, tak w relacjach osobistych odsłaniamy siebie z naszymi słabościami. Komunikacja taka jest bardziej emocjonalna, częściej także pozwalamy sobie na ocenianie i krytykę. Wszystko w sumie jest OK, bo zostaje w rodzinie. Niby tak, ale jeśli nasze komunikaty przybierają agresywną formę, to relacje w naszej rodzinie są jak atmosfera w domu bez okien. Jeśli będziemy przebywać w takim miejscu zbyt długo, to rezultatem będzie nie tylko złe samopoczucie członków naszej rodziny, ale również różnego rodzaju problemy psychiczne. 

Wyjątkowo wrażliwe na komunikaty negatywne są dzieci. Agresywne zwroty, niedostrzegane w codziennym życiu, zaburzają relację pomiędzy rodzicem a dzieckiem, co w rezultacie może prowadzić do tego, że dziecko zamyka się na ludzi. Niekiedy „dom bez okien” staje się normą dla dzieci, które nie znają innej rzeczywistości. Taka sytuacja prowadzi do zaburzeń w rozwoju osobowości dziecka oraz problemów w życiu dorosłym. Tak, jak nie da się funkcjonować bez światła, tak nie może się rozwinąć prawidłowa osobowość u dziecka, gdy zabraknie bliskich relacji.

Czego zatem jako rodzice powinniśmy się wystrzegać w rozmowie z dzieckiem, a co jest zupełnie niedopuszczalne? Raz jeszcze odwołam się do koncepcji Thomasa Gordona, który wyróżnia dwanaście barykad komunikacji utrudniających budowanie relacji. Trzy z nich są wyjątkowo niszczące dla dziecka, uderzają w jego samoocenę oraz powodują brak wiary we własne możliwości. Są to komunikaty obwiniające, ośmieszające oraz chwalenie osądzające. O ile dla dwóch pierwszych łatwo znaleźć przykład, tak trzeci jest przekazem, który pozornie zwraca uwagę na pozytywną cechę lub zachowanie w taki sposób, by w szerszym kontekście ocenić negatywnie osobę, np. „No, dziś ładnie wyglądasz” albo „Nareszcie udało ci się zrozumieć”. Niby nieszkodliwe, subtelne, ale dla dziecka, treść komunikatu bez wątpienia jest negatywna i uderzająca w jego poczucie własnej wartości. Słowa potrafią ranić, a te usłyszane od bliskiej osoby mają większą siłę rażenia. 

Małe dziecko informacje o sobie przyjmuje od najbliższych. Dopiero w procesie dojrzewania oddziela się od rodzica w sensie emocjonalnym. Jeśli ten proces zachodzi prawidłowo, to jako osoba dorosła, charakteryzuje się między innymi umiejętnością formowania własnych opinii o sobie. Taka jednostka jest mniej podatna na wpływ otoczenia czy manipulację. Oczywiście nikt z nas nie jest oddzielną wyspą i zawsze nasze otoczenie na nas oddziałuje, lecz to oddziaływanie jest mniejsze, gdy osoba samodzielnie potrafi wyznaczać własne kierunki rozwoju. Inna jest też jej motywacja wewnętrzna, tak potrzebna do realizowania celów. 

Niby wiemy, jak rozmawiać z dziećmi, lecz trudności wychodzą w empirii. To, co tak bardzo denerwowało nas w naszych rodzicach i w tym, jak nas traktowali, znajdujemy nierzadko u siebie jako te same schematy zachowania. Są też tacy, którzy stają w opozycji do metod wychowawczych znanych ze swojego domu. Jeśli w dzieciństwie doświadczyli surowych zasad i braku wsparcia mogą jako rodzice, pobłażać swoim dzieciom, aby niejako zadośćuczynić im ciepłem i wyrozumiałością, której sami nie zaznali w dzieciństwie. Tak zwane „ciepłe” błędy wychowawcze, oparte na relacji, w której pojawia się komunikacja polegająca na zagłaskiwaniu, odwracaniu uwagi czy zaprzeczaniu, to również kiepska strategia. 

Jaki jest zatem optymalny model? Jak nie zbudować wysokiej wieży dla swojego dziecka, z której ono samo będzie się bało wyjść? Jak stworzyć dom, który ma zarówno okna otwierające na świat, jak i ściany dające bezpieczne granice w dorosłości? Nie jest to zadanie łatwe, zwłaszcza, że wiele osób nie wie, że tkwi w modelu rodzinnym, w którym relacje są zaburzone. Niekiedy pomimo świadomości rodzice popełniają błędy, frustrując się raz po raz. Budowanie bliskości nie każdemu przychodzi w sposób naturalny, a szczególnie trudne staję się, gdy nakładają się na to towarzyszące rodzicielstwu stres i zmęczenie. 

Zapewne każdy z nas ma swoje sposoby samoregulacji, dla mnie jednym ze nich jest rozmowa z bliską osobą. Zgadzam się ze stwierdzeniem, że potrzebna jest cała wioska, by wychować zdrowe dziecko i nie mam na uwadze pomagania tylko dziecku, ale również rodzicowi.

Myśląc o „dobrej” komunikacji, należy pamiętać o kilku zasadach, które są ważne ze względu na niedojrzałą i wrażliwą psychikę dziecka. Przekazy nieszkodliwe dla relacji z bliską przyjaciółką, w relacji z dzieckiem mogą się nie sprawdzić. Na co więc zwrócić uwagę? Powstało wiele publikacji o tym, by słuchać tego, co dzieci do nas mówią. To, że aktywne słuchanie jest ważne, jest niekwestionowaną prawdą. Ja jednak chciałabym się skupić na elementach komunikacji istotnych w przypadku, gdy nasze relacje z dzieckiem są nadszarpnięte, a ono samo przejawia trudności w funkcjonowaniu i może w przyszłości być zagrożone niedostosowaniem społecznym.

W tym wypadku kluczowe jest mówienie w sposób prosty i krótki, odwoływanie się do norm, opisywanie faktów bez obwiniania, mówienie o uczuciach i oczekiwaniach oraz przedstawiane konsekwencji bez straszenia. Cztery z wymienionych powyżej elementów wpisują się w model komunikacji interpersonalnej FUKO. Jest to metoda, pomagająca naświetlić problem zwracając uwagę na jego cztery aspekty: Fakty, Uczucia, Konsekwencje, Oczekiwania. Stosuję ją, gdy jestem na wyczerpaniu moich baterii cierpliwości i tylko wiedza psychologiczna powstrzymuje mnie przed wybuchem złości. Ostatnio brzmiało to mniej więcej tak: 

K: Kochanie, wyłącz bajkę.

M: Nie.

K: Proszę wyłącz bajkę, jest już późno i czas się myć. Złoszczę się, gdy mnie nie słuchasz. Jeśli umyjesz się szybko, będziemy mieli więcej czasu na czytanie „Kapitana Majtasa”.

Tym razem zadziałało, jak widać nie podałam oczekiwań, bo moje dziecko ruszyło do łazienki. Dla wielu osób taki komunikat wydaje się sztuczny, a nierzadko mówienie o swoich uczuciach jest trudnością. Zachęcam mimo wszystko. Stosowanie tej metody nie zaszkodzi, a istnieje niemałe prawdopodobieństwo, że pomoże. Jeśli macie w domu nastolatka i do tej pory nie stosowaliście tej metody, młody człowiek może być w lekkim szoku, ale może także zaskoczy Was reakcją. Niezależnie od rozwoju sytuacji jest nadzieja na lepszą komunikację i wstawienie okna w miejsce muru.

Pisząc ten tekst przychodzi mi do głowy film Marka Koterskiego „Siedem uczuć”, który w ciekawy sposób ukazuje relację dzieci z dorosłymi. Dla wielu widzów film może być bolesnym powrotem do nieprzepracowanych traum z dzieciństwa, które są kluczem do większości problemów w wyrażaniu emocji. Jednak przemyślenie naszego sposobu komunikacji i praca nad sobą może zapobiec przeniesieniu tych traum i lęków na nasze dzieci.

Kamila Pomacho-Komar

Artykuł Dom pełen okien pochodzi z serwisu Centrum Terapii Rodzin - Całe Plemię.

Część I: Wpływ, Trudności

Wprowadzenie

Życie małego człowieka jest nieustanną podróżą w świat nowości i odkryć. Dla dzieci każdy dzień to przypływ „nowości” i „pierwszych razów” – pierwszy wózek spacerowy, pierwsze wyjście do żłobka czy przedszkola, pierwsza ulubiona zabawka, pierwszy kolega lub koleżanka. To, co dla nas dorosłych może wydawać się naturalne i przyziemne, dla dziecka jest źródłem fascynacji i zachwytu. Jednak warto czasem zatrzymać się i spojrzeć na świat oczami dziecka, aby lepiej zrozumieć tę niezwykłą perspektywę. Warto także zrozumieć, że lęk, także ten odczuwany przez dzieci, jest czymś naturalnym, ale może też przybrać trudną formę.

W dzisiejszym tekście skupimy się na znaczeniu grup społecznych w życiu dziecka, a zwłaszcza na roli grupy rówieśniczej. Zastanowimy się nad tym, jakie korzyści niesie za sobą kontakt z rówieśnikami, jakie mogą pojawić się trudności w relacjach z nimi oraz w jaki sposób rodzice i opiekunowie mogą wspierać dzieci w budowaniu pozytywnych relacji rówieśniczych.

Rola Grup Społecznych w Życiu Dziecka

Grupa społeczna to zbiór co najmniej trzech osób, które współdziałają ze sobą w celu zaspokajania wspólnych potrzeb. Charakteryzuje się trwałą strukturą i względnie jednolitym systemem norm i wartości. Warto również dodać, że grupa społeczna to zbiorowość ludzi zespolonych więzią społeczną, przejawiającą się w poczuciu łączności, przynależności grupowej i wspólnym działaniu na rzecz realizacji wspólnych celów.

W rzeczywistości możemy dostrzec wiele podobieństw między grupami społecznymi a plemionami. W obu przypadkach są to grupy ludzi, których mogą łączyć liczne wspólne tradycje, wierzenia oraz sposoby organizacji i codziennego funkcjonowania.

Jakie grupy społeczne mogą wpływać na życie dziecka? Oto niektóre z nich:

Rodzina: Rodzina jest pierwszą i podstawową grupą społeczną dla dziecka. To rodzinny krąg ma duży wpływ na kształtowanie jego osobowości, myśli i uczuć, a także buduje obraz samego siebie i poczucie własnego „ja”.

Grupa przedszkolna/żłobkowa: Dla małego dziecka przedszkole lub żłobek to pierwszy krok w kierunku samodzielności społecznej. To tam po raz pierwszy spotyka rówieśników i uczy się interakcji z nimi.

Klasa szkolna: Szkoła staje się ważnym miejscem, gdzie dzieci nawiązują trwałe relacje rówieśnicze, uczą się współpracy i rozwiązywania problemów i konfliktów.

Sąsiedzi/podwórko: Okolica, w której mieszka dziecko, może stanowić kolejne źródło kontaktów z rówieśnikami. Wspólne zabawy na podwórku czy placu zabaw to często niezapomniane doświadczenia.

Grupy ludzi na różnorodnych zajęciach, np. podczas uprawiania sportów: Dzieci mogą być częścią różnych grup zainteresowań, gdzie poznają nowych przyjaciół i uczą się współdziałania w zespole.

Inne grupy: Istnieje wiele innych kontekstów społecznych, w których dziecko może przebywać i nawiązywać relacje, takie jak grupy wakacyjne, obozy, zajęcia pozalekcyjne czy koła zainteresowań.

Człowiek jako istota społeczna

Warto podkreślić, że człowiek, bez względu na wiek, jest istotą społeczną. Wszyscy potrzebujemy innych ludzi, aby zdrowo funkcjonować i rozwijać się. Dla dziecka pierwszą i fundamentalną grupą społeczną jest rodzina. Rodzina odgrywa ogromną rolę w kształtowaniu osobowości dziecka, jego myśli i uczuć oraz budowaniu poczucia własnej wartości.

Kolejnym ważnym środowiskiem społecznym są rówieśnicy. Dzieci uczą się od siebie nawzajem, budują więzi, rozwijają umiejętności komunikacyjne i uczą się rozwiązywać konflikty. To właśnie w relacjach z rówieśnikami kształtuje się wiele umiejętności społecznych, które będą przydatne w dorosłym życiu.

Znaczenie Relacji z Rówieśnikami

Interakcje z rówieśnikami są niezwykle ważne dla rozwoju dziecka. Poprzez zabawę z rówieśnikami, dzieci nie tylko miło spędzają czas, ale także uczą się budować relacje, komunikować się, rozwiązywać konflikty i rozwijać inne umiejętności interpersonalne. Pierwsze przyjaźnie i pierwsze konflikty z rówieśnikami stanowią przygotowanie do dorosłego życia.

Znaczenie relacji z rówieśnikami można podsumować w kilku punktach:

• Nauka zasad i norm społecznych: Dzieci uczą się, jak funkcjonuje społeczeństwo, jakie są akceptowane zachowania i jakie normy obowiązują w grupie.
• Rozwijanie umiejętności współpracy: Poprzez wspólną zabawę i działania grupowe dzieci uczą się, jak ważne jest współdziałanie i pomoc innym.
• Budowanie więzi: Dzieci nawiązują przyjaźnie, które mogą trwać przez wiele lat. Relacje z rówieśnikami stanowią podstawę dla późniejszych kontaktów społecznych.
• Zaspokajanie potrzeb aprobaty i uznania: Poprzez bycie akceptowanym i lubianym przez rówieśników, dziecko rozwija poczucie własnej wartości i pewności siebie.
• Konstruktywne współzawodnictwo: Rywalizacja z rówieśnikami może być zdrowa i inspirująca, ucząc dziecko dążenia do osiągania celów.
• Rozwijanie zainteresowań: Pasje rówieśników mogą stać się inspiracją dla dziecka, aby tworzyć własne hobby i pasje.
• Lojalność: Dziecko uczy się, jak ważne jest zaufanie, szczerość i spełnianie obietnic w relacjach z innymi.
• Empatia i altruizm: Dzieci uczą się rozumieć uczucia innych, współczuć im i reagować w odpowiedni sposób. Pomaganie innym staje się wartością.
• Pewność siebie: Dzieci, które są lubiane i spędzają czas w towarzystwie rówieśników, często stają się bardziej śmiałe i odważne.

Relacje rówieśnicze to ważny element rozwoju społecznego dziecka, a także źródło nauki i doświadczeń, które będą miały wpływ na całe jego życie. To właśnie w relacjach z rówieśnikami dzieci uczą się, jak funkcjonuje świat społeczny, jakie są reguły i jak radzić sobie w różnych sytuacjach.

Trudności w Relacjach Rówieśniczych

Mimo że relacje z rówieśnikami są istotne i pełne możliwości rozwoju, nie zawsze układają się one gładko. Dzieci mogą napotykać na różnego rodzaju trudności w kontaktach z rówieśnikami. To naturalne i często nieuniknione. Ważne jest jednak, aby rozpoznać te trudności i odpowiednio na nie reagować.

Czym mogą być spowodowane trudności w relacjach rówieśniczych? Oto kilka potencjalnych przyczyn:

• Niskie poczucie własnej wartości lub zbyt wysokie mniemanie o sobie: Dzieci, które mają niskie poczucie własnej wartości, mogą odczuwać lęk przed odrzuceniem i unikać kontaktów z rówieśnikami. Z kolei dzieci z nadmierną pewnością siebie mogą mieć trudności w nawiązywaniu zdrowych relacji.
• Nieśmiałość: Nieśmiałe dzieci mogą czuć się niekomfortowo w nowych sytuacjach i unikać towarzystwa rówieśników co wynika z  wynika z obawy przed byciem ocenianym.
• Obawy przed odrzuceniem: Dzieci często boją się, że zostaną odrzucone przez rówieśników. Ta obawa może prowadzić do unikania kontaktów i izolacji społecznej.
• Wcześniejsze złe doświadczenia: Jeśli dziecko miało negatywne doświadczenia w kontaktach z rówieśnikami, może być bardziej ostrożne i nieufne wobec innych.
• Trudności w odnalezieniu się w środowisku poza domem: Zmiana środowiska, na przykład rozpoczęcie nauki w szkole, może być stresująca i skomplikowana dla dziecka.
• Brak kontaktu z innymi dziećmi przez długi czas: Długotrwała absencja w szkole, na przykład spowodowana chorobą, może wpłynąć na to, że dziecko ma trudności w nawiązywaniu kontaktów z rówieśnikami.

Jeśli dziecko napotyka na trudności w relacjach rówieśniczych, może to prowadzić do różnych skutków. Dla niektórych dzieci te trudności mogą być krótkotrwałe i łatwo przekształcić się w pozytywne doświadczenia. Jednak u innych mogą pojawić się długotrwałe konsekwencje, prowadzące do trudnych przeżyć. Może to być sygnał dla rodziców by uważniej przyglądać się dziecięcym zachowaniom. 

Skutki Problemów w Relacjach Rówieśniczych

Problemy w relacjach z rówieśnikami mogą prowadzić do różnych konsekwencji, zarówno krótkotrwałych, jak i długotrwałych. Oto niektóre z potencjalnych skutków:

• Poczucie osamotnienia: Dziecko może czuć się odizolowane i pozbawione wsparcia społecznego.
• Agresja: Nieumiejętne radzenie sobie z trudnościami w relacjach może prowadzić do wybuchów agresji wobec rówieśników.
• Stres: Długotrwały stres związany z trudnościami w kontaktach rówieśniczych może wpłynąć na ogólny stan psychiczny dziecka.
• Wycofanie: Niektóre dzieci, zamiast konfrontować się z problemami, mogą się wycofywać i unikać kontaktów społecznych.
• Niechęć angażowania się w różne czynności, np. zajęcia pozalekcyjne: Dziecko może unikać różnych aktywności społecznych, co może ograniczać jego rozwój.
• Unikanie szkoły: Problemy w relacjach rówieśniczych mogą prowadzić do unikania szkoły i spadku motywacji.
• Problemy emocjonalne: Dzieci mogą reagować na trudności emocjonalne, takie jak nadmierny smutek czy drażliwość.
• Buntownicza postawa: Trudności w relacjach rówieśniczych mogą prowadzić do buntowniczego zachowania. Bunt ten często jest skierowany do dziecięcych autorytetów.

Jeśli Twoje dziecko wykazuje któreś z powyższych objawów na początek warto uważniej je obserwować. Zobaczyć, kiedy takie sytuacje się zdarzają, zastanowić się, co może być powodem. Czasami w trudnych dla dziecka sytuacjach wystarczy szczera rozmowa z nim, znalezienie problemów i ich źródeł, a potem wypracowanie nowych wzorców radzenia sobie, co poprawi komfort życia Twojego dziecka.

Jeśli takie objawy u twojego dziecka są długotrwałe i nasilone warto rozważyć rozmowę ze specjalistą. Nasz zespół otoczy Was wsparciem. Razem możemy pomóc Twojemu dziecku. Zadzwoń do nas tel.:  22 580 88 00 lub umów wizytę

Artykuł Budowanie Relacji Dziecka w Grupie Rówieśniczej. pochodzi z serwisu Centrum Terapii Rodzin - Całe Plemię.

Każdy dzień w życiu człowieka jest niczym malowidło, które barwi całe spektrum emocji. 

Od wschodu słońca po zachód, nasze wewnętrzne pejzaże emocjonalne przeżywają burzę, ciszę, zachwyty i smutki.

W jaki sposób te codzienne emocje kształtują nasze życie?

Poranek często rozpoczyna się od uczuć spokoju lub niepokoju, zależnie od tego, jak przebiegła poprzednia noc. Wielu z nas towarzyszą odczucia oczekiwania lub niepewności co do nadchodzącego dnia. Przygotowania do pracy czy szkoły mogą wywołać uczucia stresu, pośpiechu, a czasem ekscytacji związanej z nowymi możliwościami.

W miarę postępu dnia, interakcje z innymi ludźmi, wydarzenia w pracy czy domu mogą prowadzić do przeżywania różnorodnych uczuć – od radości, dumy, przez frustrację, do złości czy smutku. 

Wielu z nas odczuwa także presję wynikającą z dążenia do spełnienia oczekiwań społecznych, rodziny czy siebie samego, co prowadzi do mieszanki pozytywnych i negatywnych emocji.

Po południu, kiedy tempo życia często się spowalnia, możemy doświadczać refleksji, wdzięczności, a czasem zmęczenia czy wypalenia. Chwile spędzone z bliskimi, relaks czy uprawianie hobby przynoszą uczucia spełnienia, radości i miłości.

Wieczór to czas, kiedy wiele osób wraca myślami do sytuacji minionego dnia. Dla niektórych jest to okres spokoju i odpoczynku, dla innych – czas samotności czy tęsknoty.

Jakie znaczenie mają dla Nas codzienne emocje?

Każdy z nas ma unikalne doświadczenia emocjonalne, które wpływają na nasze postrzeganie świata. 

Emocje odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu naszych relacji, decyzji i ogólnego samopoczucia. Uświadomienie sobie ich obecności i akceptacja jest kluczem do lepszego rozumienia siebie i innych.

W końcu, to właśnie emocje dają kolor naszemu życiu. Dzięki nim każdy dzień jest wyjątkowy i niepowtarzalny, pełen niespodzianek, wyzwań i małych radości. 

Czasem to nie od nas zależy, jakie barwy nas otaczają… jasne czy ciemne? Jaskrawe czy pastelowe? Radość czy smutek? Jednak to od nas samych zależy, w jaki sposób będziemy odbierać otaczające nas barwy. Nasze spektrum emocji.

Warto je doceniać, rozumieć i pielęgnować, by każdy dzień był pełniejszy i bardziej znaczący.

Artykuł Emocje dnia codziennego: barwne spektrum ludzkich uczuć pochodzi z serwisu Centrum Terapii Rodzin - Całe Plemię.

To normalne, że dzieci tryskają energią. Jednak rodzice martwią się, gdy ta energia kieruje się co chwilę na coś innego, co zaczyna wyglądać na problemy z koncentracją. Wtedy pojawiają się myśli – Jak wyciszyć dziecko nadpobudliwe? czy to ADHD? Czy potrzebna jest pomoc specjalisty? Postaramy się znaleźć odpowiedź w tym tekście.

Co to jest nadpobudliwość.

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) to stan, w którym dziecko ma trudności z utrzymaniem uwagi i skupienia, jest niespokojne i ciągle w ruchu. Dzieci z nadpobudliwością mają również zaburzone kontrolowanie emocji, co prowadzi do wybuchów gniewu i impulsywnych zachowań. Mogą wydawać się niezdyscyplinowane i sprawiać wrażenie niegrzecznych. Zachowania te wzmacnia nadmiar ekranów, cukru i generalnie zbyt duże pobudzenie układu nerwowego. Co można zrobić, by trochę uspokoić młodego człowieka?

Jak wyciszyć dziecko nadpobudliwe za pomocą ćwiczeń relaksacyjnych

Ćwiczenia relaksacyjne. Wprowadzenie technik relaksacyjnych może pomóc w regulowaniu emocji i łagodzeniu napięcia. Przykłady to:

• oddychanie brzuszkowe
• wizualizacja np. obrazów z wakacji
• stopniowa relaksacja wszystkich mięśni (najpierw rozluźniamy stopy, później łydki, uda i tak do góry ciała). 
• słuchanie medytacji – sporo nagrań dla dzieci, prowadzonych przyjemnym głosem, znajdziemy w różnych podcastach.

• Aktywności związane z naturą mogą zmniejszyć poziom stresu i poprawić nastrój naszym pociechom. Można zorganizować wycieczkę do parku lub lasu czy piknik na łonie natury.
• Ustawienie rutyny. Nadpobudliwe dzieci potrzebują jasnych granic i struktury. Ustawienie rutyny pomoże w poprawieniu poczucia bezpieczeństwa i zapewnienia mu odpowiedniego czasu na odpoczynek, zabawę i naukę. Ważne jest jednak, aby pozostawić trochę miejsca na elastyczność i spontaniczność. Inaczej będzie to trudne dla nas i dla nich. 
• Zabawy sensoryczne. Zabawy sensoryczne, czyli stymulujące zmysły, takie jak dmuchanie baniek mydlanych, grzebanie w piasku czy zabawy w wodzie, mogą pomóc dziecku wyciszyć układ nerwowy. 
• Terapia zajęciowa. W terapii dziecko może pracować nad rozwijaniem swoich zdolności w zakresie sztuki, muzyki czy ruchu. 
• Przytulanie. Dotyk jest jednym z najważniejszych sposobów na budowanie relacji między dzieckiem a opiekunem. Ciepły uścisk pomoże dziecku poczuć się bezpieczniej i bardziej zrelaksowanym. Odczucie, że jest kochane i wspierane przez swojego opiekuna działa kojąco.
• Muzyka. Słuchanie muzyki wspiera relaks, ale i skupienie. Zalecamy: muzykę klasyczną, spokojną muzykę instrumentalną lub dźwięki natury. Zadbaj o to, aby dziecko miało dostęp do swojej ulubionej muzyki, która pozwoli mu na wyciszenie się.

Jak wyciszyć dziecko nadpobudliwe przy pomocy ćwiczeń oddechowych

Ćwiczenia oddechowe. Nauka kontroli oddechu pomoże dziecku w obniżeniu poziomu stresu i poprawie samopoczucia. Warto nauczyć je prostych ćwiczeń, które będzie mógł wykonywać w sytuacjach stresowych, np. w szkole lub przed snem.

Oto przykład, jak przeprowadzić ćwiczenie oddechowe z dzieckiem krok po kroku:

1. Wybierz spokojne i ciche miejsce, gdzie będziecie mogli skupić się bez żadnych zakłóceń. Może to być sypialnia, pokój dzienny lub inne miejsce, w którym syn/córka czują się komfortowo.
2. Usiądźcie wygodnie. Poproś dziecko, aby usiadło na krześle lub na podłodze w wygodnej pozycji. Może być po turecku – ważne jest, aby czuło się wygodnie.
3. Skup się na postawie. Zachęć je do siedzenia prosto, ale bez napięcia. Powiedz mu, aby uniknęło garbienia się i spróbowało utrzymać proste plecy. To pomoże w swobodnym przepływie powietrza.
4. Zaczynamy oddychać. Poproś, aby zamknęło oczy lub skierowało wzrok w dół, aby skupić się na oddechu, by Wciągało powietrze głęboko przez nos i wydychało przez usta. Możesz powiedzieć: „Wdech – 1, 2, 3… Wydech – 1, 2, 3.” Możesz również poprosić, aby wizualizowało, jak powietrze wchodzi i wychodzi z ich ciała, np. jako mgiełka, chmurka.
5. Kontynuuj ćwiczenie przez kilka minut, powtarzając cykle głębokiego wdechu i powolnego wydechu. Możesz również zachęcić dziecko do skoncentrowania się na odczuciach związanych z oddychaniem, na przykład jak powietrze wypełnia ich płuca i jak się kurczą się przy wydechu.
6. Możesz również eksperymentować z różnymi technikami oddechowymi, takimi jak oddech brzuszny, gdzie dziecko skupia się na unoszeniu i opuszczaniu brzucha przy każdym oddechu. Możesz również włączyć delikatną muzykę w tle lub relaksujące dźwięki natury, aby stworzyć spokojną atmosferę.
7. Zachęć dziecko do regularnego praktykowania tego ćwiczenia oddechowego, szczególnie w momencie, gdy czuje się zestresowane, zaniepokojone lub potrzebuje chwili wyciszenia. Regularna praktyka pomoże mu z czasem opanować sztukę wyciszenia za pomocą oddechu.

Czy zawsze warto wyciszać nadpobudliwe dziecko?

Jako psychologowie możemy powiedzieć, że uspokojenie nadpobudliwego dziecka w sytuacjach, gdy jego zachowanie staje się szkodliwe dla niego lub innych, jest konieczne. Istnieją sytuacje, w których dziecko musi zostać uspokojone, np. gdy jest agresywne, wulgarnie się zachowuje lub zdecydowanie przeszkadza nauczycielom w trakcie lekcji. W takich sytuacjach uspokojenie dziecka jest konieczne dla jego własnego dobra i dobra innych. Jednak zawsze warto zastanowić się, co jest przyczyną nadpobudliwości dziecka. Często może ono być zmęczone, zestresowane lub po prostu potrzebuje uwagi.

Dziecko nadpobudliwe może mieć trudności z koncentracją, ale też ma wiele pozytywnych cech, takich jak np. 

• Energia: Takie dzieci często są pełne wigoru i entuzjazmu. Ta energia może być skierowana na aktywności fizyczne, takie jak sport, lub na inne obszary wymagające dużego wysiłku.
• Kreatywność: Wyjątkowy sposób myślenia przekłada się na wyjątkową kreatywność. Często są zdolne do „myślenia poza schematami” i twórczego podejścia do różnych zadań.
• Entuzjazm: Zwykle wykazują wielki entuzjazm. Gdy coś wzbudza ich zainteresowanie, mogą angażować się w to z dużą pasją.
• Zdolności adaptacyjne: Ze względu na wyzwania, z którymi się borykają, często wykazują zdolność do szybkiego dostosowywania się do nowych sytuacji.
• Szybkie uczenie się: Mogą przyswajać nowe informacje w zaskakująco krótkim czasie, szczególnie jeśli są zainteresowane danym tematem.
• Wytrwałość: Potrafią skupić się na jednym temacie przez długie okresy czasu, jeśli jest on dla nich interesujący.
• Empatia: Często są wrażliwe na emocje innych, co może prowadzić do rozwinięcia silnej empatii.

Ważne, by rodzice i nauczyciele wspierali je i pozwolili mu rozwijać te dobre strony. Każdy mały człowiek jest też inny i to, co działa dla jednego, niekoniecznie zadziała na drugiego. 

Dlatego też najlepiej skonsultować się z psychologiem dziecięcym, który pomoże w doborze odpowiednich technik pracy. W naszym centrum terapii rodzin w Warszawie oferujemy terapię dla dzieci, która pomaga w radzeniu sobie z nadpobudliwością, a także z innymi problemami emocjonalnymi. Jeśli zastanawiasz się, czy Twoje dziecko ma ADHD, czytaj dalej…

Czy to już ADHD?

Są trzy główne grupy objawów sugerujących, że dziecko może mieć ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.

Pierwsze objawy można zauważyć u dzieci już w niemowlęctwie. Ale najmocniej nasilają się w wieku 6-9 lat, co pokrywa się ze startem nauki w szkole. Jakie symptomy powinny skłonić nas do wizyty u psychologa?

• nadmierna ruchliwość – dziecko nie może usiedzieć w miejscu, wierci się, jest niespokojne i gadatliwe. Trudno mu utrzymać dyscyplinę szkolną, na lekcjach wstaje z ławki, mówi niezapytane, przerywa wypowiedzi innych. Jest bardzo niecierpliwe. Na zwróconą uwagę reaguje z trudem lub wcale. Wycisza się tylko na bardzo krótki moment.
• trudności z koncentracją – nie umie skupić się na zajęciach, szczególnie tych, które trochę je nudzą. Wykonuje zadania i obowiązki niedbale, przerywa czynności i przenosi uwagę na inne. Łatwo rozprasza się pod wpływem niewielkich bodźców. Często gubi rzeczy i zapomina.
• impulsywność – działanie bez zastanowienia i przewidzenia konsekwencji działania. Przerywanie innym, niecierpliwość. Ma problem, by poczekać na swoją kolej, przerywa innym dyskusje lub inne czynności.

Jeśli zaobserwowałeś takie objawy u swojego dziecka, warto rozważyć diagnozę pod kątem ADHD. Nasz zespół pomoże w diagnozie. Razem możemy pomóc Twojemu dziecku. Zadzwoń do nas tel.:  22 580 88 00 lub umów wizytę

Artykuł Jak wyciszyć dziecko nadpobudliwe pochodzi z serwisu Centrum Terapii Rodzin - Całe Plemię.

Jednym z najtrudniejszych momentów rodzicielstwa jest bycie świadkiem cierpienia małego człowieka. I fizycznego i psychicznego. Kiedy nawet pomyślisz, że Twoja pociecha może mieć depresję, to czujesz lęk i bezradność. Istnieją jednak sposoby, dzięki którym można jej pomóc. Kluczową rolę w leczeniu odgrywają rodzice i ich postawa wobec borykającego się z problemem dziecka. Przyjrzyjmy się temu, jakie są objawy depresji u dzieci, jak wygląda ich leczenie oraz co, jako rodzice, możemy zrobić, aby pomóc im w procesie wychodzenia z choroby.

Jakie są objawy depresji u dzieci

Objawy depresji u dzieci mogą być inne niż te powszechnie zauważane u dorosłych. Jako pierwsze widać z reguły długotrwałe obniżenie nastroju. Może ono nastąpić jako efekt trudnego wydarzenia lub życiowej zmiany, czasem jednak nie jest powiązane z żadnym konkretnym wydarzeniem. Nieraz — z naszej perspektywy, dorosłych, zdarzenie nie-aż-tak-trudne wywoła, u dzieci wrażliwych i podatnych na zranienie, stan depresyjny. 

Objawy depresji bywają często tak niespecyficzne, że są trudne do rozpoznania, szczególnie dla osoby niebędącej specjalistą. Czasami idą w parze z trudnymi zachowaniami takimi jak: agresja, destrukcja i autodestrukcja, zachowania buntownicze, ogólna drażliwość. Czasem mogą to być też elementy z poniższej listy:

Inne objawy depresji u dzieci 

• kłopoty z pamięcią
• roztargnienie
• trudności z koncentracją 
• problemy szkolne (dzieci przestają odrabiać lekcje i nie chcą chodzić do szkoły. W skrajnych przypadkach nie chcą opuszczać swojego pokoju)
• lęk (przejawiający się jako ogólne napięcie — dziecko jest nadpobudliwe, wierci się, trudno mu usiedzieć w miejscu. Preferuje spędzanie czasu w samotności, chowa w swoim pokoju lub w innym bezpiecznym miejscu. Jednocześnie poczucie niezrozumienia, długotrwały smutek i lęk pociągają za sobą chęć izolacji, a próby kontaktu i zbliżenia się mogą wywoływać agresję). 
• uczucie pustki, dotkliwej nudy
• zaburzenia rytmu okołodobowego 
• zmiany apetytu
• brak potrzeby dbania o higienę 
• poczucie ciągłego zmęczenia
• duże i częste wahania nastroju
• brak zdecydowania
• ograniczone zaufanie

Mniejsze dzieci miewają objawy somatyczne, manifestujące się jako dolegliwości w ciele, np.:

• bóle głowy
• biegunki
• ból brzucha 
• duszności

Częstym błędem rodziców jest trywializowanie tego, co przeżywa młody człowiek albo nazywanie tych objawów byciem ”niegrzecznym” czy “nieposłusznym”. Tymczasem spojrzenie na jego zmagania z dorosłej perspektywy jest niewłaściwe. Myślimy: “Mnie też dokuczano, to zwyczajne problemy w tym wieku”. Taki komunikat sprawia, że dziewczynka lub chłopiec czują się jeszcze bardziej opuszczeni i osamotnieni, a ich emocje nie są uznane za istotne. 

Jeśli zauważysz u swojego dziecka kilka z tych objawów, utrzymujących się przez dłuższy czas (przez co najmniej 2 tygodnie), warto skonsultować się z psychologiem lub innym specjalistą zdrowia psychicznego. Profesjonalna diagnoza jest kluczowa dla rozpoznania i ustalenia planu leczenia.

Co zwiększa ryzyko depresji u dzieci

• trudności rodzinne
• zastraszanie
• przemoc fizyczna, emocjonalna lub seksualna
• rodzinna historia depresji lub innych wyzwań ze zdrowiem psychicznym

Czasami depresja bywa wyzwalana przez trudne wydarzenie, takie jak separacja rodziców, żałoba lub niepowodzenia w szkole, lub z innymi dziećmi. Często jest spowodowana mieszanką różnych czynników. Na przykład Twój syn lub córka mogą mieć skłonność do depresji, a jednocześnie doświadczyli trudnych wydarzeń życiowych.

Leczenie depresji u dzieci, czyli jak możesz pomóc

Skorzystaj z pomocy specjalistów. To proste, ale i trudne. Rodzice często powstrzymują się przed decyzją o wizycie, myśląc, że jakoś to minie albo, że przesadzają czy, że coś im się wydaje. Chcą przeczekać i nie obarczać siebie i swojego potomka diagnozowaniem “incydentów” w placówkach zdrowia psychicznego. Ponadto hamuje ich lęk, że mogą sami potrzebować wsparcia terapeutycznego lub, że mogą wyjść na jaw pewne rodzinne “tajemnice”, jak np. alkoholizm ojca.

Jednak sięgnięcie po wczesną pomoc dla najmłodszych, może je uchronić przed późniejszymi trudnościami wieku nastoletniego, które potrafią mocno zdeterminować życie i funkcjonowanie młodego człowieka, począwszy od przerwania nauki, po pobyty na oddziałach psychiatrycznych. Dlatego warto choćby sprawdzić z psychologiem, jak nasz potomek funkcjonuje i czy to, co nam się być może wydaje, nie kwalifikuje się jednak pod diagnozę i leczenie.

Jeśli uważasz, że Twoje dziecko ma depresję lub martwisz się o jego ogólne samopoczucie, umów się z nim na wizytę do naszego Centrum Terapii Rodzin:

Umów wizytę

Co możemy zrobić w domu?

1. Edukacja własna.

Jako rodzice powinniśmy zadbać o własną edukację w tym zakresie — szukać specjalistycznych treści lub rozważyć wizytę u specjalisty, który pomoże w naszej psychoedukacji. To, w jaki sposób rozmawiamy o emocjach w domu, bezpośrednio przekłada się na umiejętności komunikacyjne naszego podopiecznego. Zwróćmy uwagę na to, jak sami radzimy sobie z napięciem i frustracją. Czy syn lub córka mogą czerpać z nas przykład?

Kiedy młody człowiek przychodzi i mówi:  -Wszystko jest źle albo  –Nie daję już rady, powstrzymajmy się od porad. Spróbujmy się wsłuchać, co jest głębiej pod tym komunikatem. Jak? Możemy np. powiedzieć: –Widzę, że ta kłótnia w szkole bardzo Cię wkurzyła. Syn czy córka będą mogli wtedy odnieść się do konkretnych emocji, które mieli w tej sytuacji. To dla nich łatwiejsze niż odpowiedź na pytanie: –Co się z Tobą dzieje??? – bo często sami nie wiedzą, co przeżywają, podobnie jak i my – dorośli. 

Jeśli Twoje dziecko nie chce z Tobą rozmawiać, daj mu po prostu znać, że się o nie martwisz i że jesteś przy nim, jeśli Cię potrzebuje. Nie wymuszaj.

2. Aktywność fizyczna i zdrowa dieta

Te działania wydają się dość oczywiste jako wspierające. Nie pomożemy mu jednak, zmuszając je do aktywności fizycznej i jedzenia potraw, za którymi nie przepada. Spróbujmy znaleźć sposoby na to, aby odpowiednia dawka ruchu znalazła się w tygodniowym planie wspólnych działań. Może wspólny wypad do Aquaparku albo wycieczka rowerowa? Chodzi o to, by formy aktywności nie były bardzo obciążające, ale dawały możliwość zdrowej regulacji emocji poprzez kontakt z własnym ciałem. Aktywność fizyczna wspiera poprawne działanie neuroprzekaźników, których dysfunkcje są odpowiedzialne za obniżenie nastroju.

3. Rytm i rutyna.

Małe dzieci i te w wieku szkolnym potrzebują stabilności i pewności w swoim życiu. Tworzenie regularnej rutyny, która obejmuje czas na sen, jedzenie, naukę, zabawę i relaks, pomaga w utrzymaniu poczucia bezpieczeństwa. To jest ważne szczególnie dla młodszych dzieci, ale również nastolatki mogą czerpać korzyści z tego, że rytm dnia jest przewidywalny i ustalony. 

4. Rówieśnicy.

Wszyscy potrzebujemy swojego plemienia. Zadbaj o to, by Twój “skarb” miał możliwość również spędzania czasu z rówieśnikami. Nawet jeśli ma chęć izolacji albo zaspokaja potrzebę kontaktów społecznych przez telefon i komputer, pomóż mu być blisko innych dzieci. Ten aspekt wsparcia wzmacnia poczucie własnej wartości i zmniejsza poczucie izolacji.

5. Zabawa

Dzieci wyrażają siebie zarówno poprzez zabawę, jak i słowa. Możesz się wiele dowiedzieć o tym, jak się czują, po prostu spędzając z nimi czas i obserwując, jak się bawią. Zestresowane i zdenerwowane dzieci mogą bawić się swoimi zabawkami w wojnę czy bicie. Skomentuj to, mówiąc: „O widzę tu jakąś walkę” lub „Wydaje się to trochę przerażające”. Może to pomóc im zacząć rozmawiać o tym, co je niepokoi.

Pamiętaj o sobie

Depresja dziecięca dotyka de facto całą rodzinę. Dlatego warto poszukać wsparcia nie tylko dla swojego podopiecznego, ale również zadbać o siebie. Uczestniczenie w grupach dla rodziców, konsultacje z psychologiem czy terapeutą pomogą w nauce dawania wsparcia emocjonalnego, abyście jako rodzice mogli lepiej radzić sobie z sytuacją. 

W końcu nie tylko mierzysz się z cierpieniem kochanego malca, ale musisz też być dla niego stabilnym oparciem. Wiemy, jakie to trudne w intensywnym świecie, kiedy z rodzicielstwem trzeba pogodzić bardzo wiele innych obowiązków. Twoje emocje w tym procesie są równie ważne.

Z odpowiednim wsparciem, terapią, miłością i akceptacją pomożesz swojemu dziecku przejść przez trudności i wrócić do pełni zdrowia.
Ten proces wymaga dużo cierpliwości i zaangażowania, ale przynosi efekty i długofalowe korzyści dla całej rodziny. Nie jesteś z tym sam. 

Może Cię wesprzeć Całe Plemię — zadzwoń do nas: +48 22 580 88 00

Artykuł Objawy i leczenie depresji u dzieci pochodzi z serwisu Centrum Terapii Rodzin - Całe Plemię.